Natknąłem się wczoraj na strukturę nazywaną techniką Feynmana. Chodzi o to, by skomplikowane zasady wyjaśnić w jak najprostszy sposób. Opisał to później James Gleick, w książce „Genius: The Life and Science of Richard Feynman” (1992).
„Feynman miał zwyczaj przepisywania każdego tematu, którego chciał się nauczyć, tak jakby pisał własny podręcznik dla kogoś, kto nic o tym nie wie.”
Z tego wzięła się później „technika Feynmana” – i cztery kroki:
- Wybierz temat,
- Wytłumacz go prosto,
- Zidentyfikuj luki,
- Uporządkuj i uprość.
Postanowiłem zastosować tę metodę do wyjaśnienia modelu wyceny aktywów kapitałowych (CAPM)
1️⃣ O co chodzi?
CAPM to sposób na oszacowanie, ile powinniśmy zarobić na inwestycji, biorąc pod uwagę, że świat jest niepewny, a rynek nie daje nic za darmo.
Czyli: jeśli coś jest ryzykowne, powinno dawać większy zysk.
Jeśli nie daje — nie warto w to wchodzić.
2️⃣ Jak wygląda wzór?
r = Rf+β×(Rm−Rf)
Gdzie:
- r – oczekiwana stopa zwrotu z inwestycji
- Rf – stopa wolna od ryzyka (np. obligacje skarbowe)
- Rm – oczekiwana stopa zwrotu z rynku (np. indeks giełdowy)
- β (beta) – miara, jak bardzo dana spółka „tańczy” razem z rynkiem
3️⃣ Intuicyjne zrozumienie zasady
👉 Wyobraź sobie, że rynek to morze.
Niektóre statki (firmy) bujają się mocniej (wysoka beta), inne mniej (niska beta).
CAPM mówi:
Jeśli płyniesz na bardziej rozkołysanym statku, zasługujesz na wyższą zapłatę.
Premia za ryzyko (Rm – Rf) to właśnie ta dodatkowa zapłata — nagroda za nerwy i niepewność.
4️⃣ Jak powstał model?
Model stworzyli niezależnie William Sharpe, John Lintner i Jan Mossin w latach 60. Za tę ideę Sharpe dostał Nagrodę Nobla w 1990.
Model zakłada, że:
=> wszyscy inwestorzy są racjonalni,
=> mają dostęp do tych samych informacji,
=> rynek działa efektywnie (ceny odzwierciedlają wszystko, co wiadomo).
Oczywiście… w praktyce tak nie jest. Ale o tym za chwilę.
5️⃣ Prosty przykład
Załóżmy:
- Rf = 4%
- Rm = 10%
- β = 1,5
To znaczy, że rynek płaci 6% za ryzyko (10% – 4%).
Twoja spółka ma ryzyko 1,5 razy większe niż rynek, więc powinna dawać:
r = 4% + 1,5 ×6 % = 13%
Jeśli spodziewany zwrot z inwestycji to tylko 10%, nie warto inwestować — zwrot nie rekompensuje ryzyka.
6️⃣ Co jest w tym modelu genialne?
CAPM sprowadza całą złożoność rynku do jednego współczynnika – β.
Dzięki temu możesz porównywać różne inwestycje: spółki, projekty, branże.
To baza do obliczania kosztu kapitału własnego (Cost of Equity), który z kolei trafia do WACC, NPV i DCF.
Innymi słowy: CAPM to kręgosłup wyceny firm.
7️⃣ Co jest w tym modelu naiwne?
Wszystko. 😅
=> Rynek nie jest w pełni efektywny.
=> Inwestorzy nie są racjonalni.
=> Beta nie jest stała — zmienia się w czasie.
=> A ryzyko nie zawsze oznacza zmienność.
Jak mówi Aswath Damodaran:
„CAPM to piękny model zbudowany na wątłych fundamentach.
Ale dopóki nie wymyśliliśmy nic lepszego — używajmy go mądrze.”
8️⃣ Wersja praktyczna Damodarana
Damodaran proponuje:
- => liczyć betę „bottom-up” (z podobnych spółek, nie z regresji),
- => stosować „implied risk premium” zamiast historycznej,
- => i pamiętać, że CAPM to narzędzie pomocnicze, nie wyrocznia.
9️⃣ Podsumowanie
| Element | Znaczenie | Co mówi nam naprawdę |
|---|---|---|
| Rf | stopa wolna od ryzyka | ile zarobisz bez stresu |
| Rm – Rf | premia za ryzyko rynku | ile rynek płaci za emocje |
| β | wrażliwość na rynek | jak bardzo Twoja firma się buja |
| r | oczekiwana stopa zwrotu | Twoja „uczciwa” nagroda |
🔟 W jednym zdaniu (test Feynmana)
CAPM to sposób, by sprawiedliwie zapłacić inwestorowi za to, że ryzykuje bardziej niż rynek.